|
Alman bestecisi (Eisenach, 1685-Leipzig, 1750). Fransız, İtalyan, Alman ve İskandinav müzik ustalarının sanatlarının en başarılı yanlarını kendinde toplayan son büyük çoksesli müzik bestecisi olan Johann Sebastian Bach, aynı zamanda da modern müziğin öncüsü olmuş bir sanatçıdır. Sürekli yolculuk yapan Haendel'in tersine Bach, Thüringen ile Saksonya arasında sakin bir yaşam sürmüş ve yaşamı boyunca hemen hiçbir yapıtı yayınlanmamıştır (bu, onun Almanya'da uzun süre üne kavuşamamış olduğunu gösterir). Elyazmaları, 1790 yılına doğru elden ele dolaşmaya başlamış, Mozart'ı ve Beethoven'in son yapıtlarını etkilemiştir.Bach'ın bütün yapıtlarının (Bach-Gesellschaft) yayınlanmasına 1850 yılında Leipzig'de, Mendelssohn ve Schumann'ın çabaları sonucunda girişilmiştir. "Kent kemancısı" Johann Ambrosius Bach'ın oğlu olan ve on yaşında öksüz kalan Johann Sebastian Bach'ı, Ohrdruf ta orgçuluk yapan ağabeyi Johann Chfistoph yanına aldı. Ağabeyine yük olmak istemeyen Bach, bir süre sonra Lüneburg'a giderek kilise orgcusu olarak çalışmaya başladı ve Fransız bestecilerinin yapıtlarını öğrendi, 1703' te Arnstadt'da kilise orgçuluğuna atandı; ama yetkililerden izin almadan Dietrich Buxtehude'nin yanında bilgisini artırmak amacıyla Lübeck'e yaptığı üç aylık yolculuk nedeniyle, bağlı olduğu din adamları topluluğuyla arası açıldı. 1707 yılında Mühlhausen'de orgcu oldu ve aynı yıl akrabası Maria Barbara'yla evlendi; 1708-1717 yılları arasında Saksonya-Weimar dükünün hizmetine girerek, İtalyan kültürüne açık olan bu sarayda Corelli ve Vivaldi' nin yapıtlarını inceleme olanağını buldu. Kendini oda müziğine verdiği Köthen'de karısı öldü (1720). Bir yıl sonra, Anna Magdalena Wülken adlı ses sanatçısıyla evlendi. 1723' te Kühnau'nun ölümüyle boşalan Leipzig'deki Thomasschule'nin kantorluğuna getirildi ve yaşamının sonuna kadar bu görevde kaldı. Eserleri: Bach, müzik biçimlerinin ele alınıp işlenmesi konusunda pek yenilikçi sayılmaz; ama bunları şaşırtıcı derecede dengeli duruma getirecek kadar kusursuzlaştırmış, kırk yıllık süre içinde, org için bazılarını bir fügün izlediği koral, prelüd, toccata ve fanteziler bestelemiştir (Re minör toccata ve füg, 1707 ; Fa tonunda toccata ve füg, 1716; Sol minör fantezi ve füg, 1720). Bestecinin ayrıca oğlu Wilhelm Friedemann için yazdığı sonatları, özellikle de 45 koral yorumundan oluşan Orgelbüchlein (Org Kitapçığı, 1717-1723) adlı bir yapıtı vardır. Klavsen için öğretim kitapları da ünlüdür: Ayarlı klavsen (1722-1744); vb. 6 Fransız ve 6 İngiliz süiti, bir doğaçlama ortamı içinde dans sanatını örneklendirir. 6 Brandenburg Konçertosu'nu, hizmetinde en usta çalgıcıları bulundurmakla övünen Brandenburg markgrafı için Köthen' de bestelemiştir. Bunların yapısı ne konçerto grossoya, ne solo konçertoya, ne de konçertante senfoniye benzer; üçünün bir araya gelmesinden oluşur. Söz konusu konçertolar, çeşitli çalgıların tınılarının birleşmesinden doğan ötümlülüklerin araştırılması olarak ele alınabilir. Brandenburg Konçertoları'nın İtalya'ya sunulan bir saygı belirtisi olması gibi, Fransız düşünce ve anlayışına uygun olan ve bestecinin Uvertür diye adlandırdığı dört Orkestra Süiti de Fransa'ya bir saygı belirtisidir. Bach müzik yazımının arılığına büyük ölçüde önem vermiş, ama bu kesin tutumu, yapıtına lirizm, güçlülük ve şaşırtıcı bir içtenlik katan armoni ve ezgi alanında göze aldığı aşırılıklarla dengelemeyi çok iyi başarmıştır. Çalgı yapıtları alanında getirdiği yenilik, onun ayarlı kromatik gam konusunda modern bir anlayışa yönelmesini sağladığı gibi, belli bir virtüözlük de kazanmasına yol açmıştır (Brandenburg Konçertoları; bir ya da iki keman için konçertolar). Yaşamının son yıllarında Bach çalgı için az beste yapmış, ama kuramsal iki derleme üstünde çalışmıştır (biçimsel açıdan kusursuz olan bu yapıtlarda soğuk bir hava sezilir). Prusya kralı Friedrich II'nin önerdiği bir tema üstüne yazılmış olan Müzik Armağanı (Das musicalisçhes Opter; 1747), bir kanon fügleri ve ricercare'ler bütünüdür. Füg Sanatı (Die Kunst der Füge, 1748-1750) yapıtında 15 füg, 4 kanon ve üç temalı bitmemiş bir büyük füg yer alır. Bach'ın ses için bestelediği yapıtların sayısı çok fazladır. Kilise için bestelediği kantatlardan günümüze iki yüzü kalmıştır; bunlara ayrıca, çeşitli bayramlar için bestelediği dindışı kantatları eklemek gerekir. Aziz Yuhanna'ya Göre Passion, Aziz Matta'ya Göre Passion ve 1738'deki Si minör Missa'nın önüne eklediği katolik anlayıştaki ilk yapıtı Magnificat da önemli yapıtları arasında yer alır. Bestecinin ayrıca çok sayıda motetleri, mezmurları ve oratoryalan vardır.
|