|
Gerçek adı Hieronymus van Aeken olan. Hieronymus Bosch'un yaşamı, eğitimi ve etkilendiği kaynaklar konusunda çok az şey bilinir. Ailesinde resimle ilgilenen kişilerin bulunduğu göz önüne alınırsa, sanat eğitimini 1475-1480 yılları arasında bu çevreden aldığı söylenebilir. 1480 yılma doğru zengin bir soyluyla evlenen Bosch, o tarihten sonra parasal güvenliğe kavuşmuş, 1488-1499 yıllarında, doğduğu kentin katedralinin süslemesinde çalışmıştır. Bosch'un yapıtlarında din adamlarına karşı bir tutum gözlenmesini, bazı araştırmacılar Hieronymus keşişlerinin öğretisinden esinlediği sanılan (Hieronymus keşişleri topluluğu, din adamlarını eleştirmesiyle, Reform'un öncü topluluklarından sayılır) Notre-Dame hayır derneğine katılmış olmasına bağlamışlardır. Bazı araştırmacılar da, Bosch'un bu tutumunu din sapkınları olan ademcilerden esinlenmiş olmasına bağlamaktadırlar (ademciler, Adem'in, özgürlüğün simgesi olarak taklit edilmesini öneriyorlardı). Bazı sanat tarihçileri, Bocsh'un birçok tablosunun Castilla'da bulunmasına dayanarak, sanatçının 1495-1505 yılları arasında İspanya'da yaşamış olabileceğini ileri sürmektedirler; ama, Bosch'un tablolarının ispanya'da bulunması, İspanya kralı Felipe I el Hermoso'nun, sanatçının yapıtlarına ilgi duymuş, ona Son Yargı adlı tabloyu ısmarlamış ve çeşitli yapıtlarını toplamış olmasının sonucudur. O dönem Hollanda'sının sanat merkezi Harlem'e belli bir uzaklıkta olan 's-Hertogenbosch yöresindeki sanat konusunda elde pek bilgi yoktur. Şeytanlarla ilgili konular, fantastik konular işlemiş olması Bosch'un sanatını Flaman geleneğine bağlarken, manzara resimlerindeki ayrıntılı teknik, Hollanda okuluyla bağlantılıdır. Bosch'un, çağdaşı Brükselli Van der Weyden ile Flaman okulunun önderlerinden Van Eyck'tan ve Flemalle Ustası'ndan etkilendiği de söylenebilir. Bosch'un sanatı, Ortaçağ üslubunu andıran keskin ve yetkin bir çizgi tekniğinin yanı sıra, saydam arılıkta ince tabakaların uygulanmasına dayanan bir fırça tekniğiyle nitelenebilir. Büyük bir renk ustası olan Bosch, turuncu ve pembeyi, cehennem görüntülerinde yer verdiği koyu tonları ve gökyüzünü çizerken yararlandığı mavi-yeşil renkleri, eşit derecede kullanmıştır; ama renklerdeki güzelliğin ve en ince ayrıntılarına kadar işlenmiş kompozisyonların yanı sıra, Bosch'un resminin başlıca özelliği, acayip figürlerin olağanüstü bolluğu bir yana, biçimden biçime giren bir acımasızlık ile erotik bir saflığın yer aldığı cennet ve cehenneme özgü görüntülerdir. Bosch'un temalarının bireşimi, doğal evrenle yapay yaratıların birbirine karıştıkları Zevider Bahçesi (1503'e doğru, Prado Müzesi) adlı başyapıtında görülebilir. Gerek bu tabloda, gerek Saman Arabası (1500'e doğru), Ermiş Antonius ve Şeytan (1506'ya doğru), vb. tablolarında,çok sayıda yoruma yol açan kapalı bir yaratı söz konusudur. Bosch'un yapıtlanndaki karma biçimlerde büyü ve sihirle ilgili simgelere, dinsel alegorilere, atasözlerinin resimler halinde sunulmasına raslanır; tablolarına, bu özellikler dikkate alınarak, psikanaliz açısından yaklaşıldığında, ressamın düşleri ortaya çıkar ve psikanaliz, bu tablolarda ressamın kaba ve hoyrat düşgücünün anlatımını bulur. XVIII. yy'da unutulan, XX. yy'da gerçeküstücüler tarafından yeniden keşfedilen Bosch, XVI. yy'da Hollanda resmini, özellikle de Brueghel'i büyük ölçüde etkilemiştir.
|
