|
Ressam Jacques Villon ile heykelci Duchamp Villon'un kardeşleri olan Marcel Duchamp, çok genç yaşta, resimdeki geleneksel kurallardan koptu; 1911'den başlayarak gerçekleştirdiği kübist doğrultuda tablolarıyla dehasını ve yeteneğini ortaya koydu: Trendeki Üzgün Genç Adam; Hızlı Çıplaklarla Çevrili Kral ve Kraliçe; Gelin. Özellikle 1912'de yaptığı ve 1913'te New York'ta Armory Show'da sergilediği Merdivenden İnen Çıplak adlı yapıtıyla şimşekleri üstüne çekti: Resimde hareket halinde iç içe geçmiş beş insan görüntüsü yer alır; sanatçı hem görünen şeyi parçalara ayırmış, hem de hareketi ayrıştırmış ve her parçanın kendi hareketini vermeyi denemiştir. Daha sonra New York'a yerleşen Marcel Ducnamp, araştırmalarını tek başına sürdürdü. Bu dönemde, yani 1912'den 1923'e (yapıtıbitirmeden bıraktığı tarih) kadar, Grand Verre (Büyük Cam) adlı yapıtı üstünde çalıştı: Bekârları Tarafından Çırılçıplak Soyulan Gelin. "İnsandaki istek duygusunun gizemli ve mekanik destanı" olarak tanımlanan bu yapıt değişik bölümlerden oluşur. Duchamp burada yalın bir gözlemden hareket etmiştir: Üç boyutlu bir nesne iki boyutlu bir gölge verir; öyleyse, üç boyutlu bir nesne de dört boyutlu bir başka nesnenin gölgesidir. İşte Gelin, bu anlayış içinde gerçekleştirilmiştir. 1914'ten başlayarak bir yandan en önemli yapıtı üstünde çalışırken, öte yandan da readymade (hazır-yapıt) diye adlandırdığı elde yapılmış gündelik eşyaları sanat yapıtı olarak sunmakla Dada hareketinin habercisi oldu. Daha sonra, yeni ve daha değişik ready-made'ler yaptı: "Bir Rembrandt'tan ütü tahtası gibi yararlanmak"; "Leonardo da Vinci' nin Mona Lisa adlı tablosunun bıyık ve sakal eklenmiş biçimi" (1919); içi şekere benzer beyaz mermer parçalarıyla doldurulmuş kuş kafesi (Why not sneeze? Neden aksırmamalı?). Bu etkinliğin dışında, sinemaya yönelik optik araştırmalar (1935'te sunulan optik diskler) ve Rrose Selavy (1939), Marchand du sel (Tuz Satıcısı,' 1959) gibi yapıtlarda topladığı görsel araştırmalar gerçekleştirdi. Ayrıca, "nesnel raslantıyla" da ilgilendi: Üç Standart Stopaj adlı yapıtı, dar ve uzun üç cam levhadan oluşur; levhaların üstüne raslantısal olarak üç dikiş ipliği düşürülmüştür (yapıt, Gelin'deki saydam cam üstüne boyanmış kalay parçalarını anımsatır). Otuz yıl boyunca her türlü yaratıyı ve sanat tüccarlarına karşı bi tutum alan Duchamp, dadacılık gerçeküstücülük, pop'art gibi akımların arasında özgünlüğünü koru muş, bir bakıma kendiyle özdeş kal mıştır. Her türlü etkiden uzak olan iç evriminde, dadacı başkaldırımı öğelerine (ilke ve önyargılarda! uzak durma), büyük bir ilgisizlik v güçlü bir mantık çerçevesi içindi "yapma" ve "yıkma" özgürlüğüm raslanır. "Çözüm yoktur, çünkü sorun yoktur". Yalnızca "nesneler"den ve yirmi kadar tuval ve cam levhadan oluşan yapıtlarının başlıca özelliği, yadsımı ve alay havasıdır. Sanatçı gem alaycı bir tutumla, yapıtlarının maketlerini, taşınabilir bir müze olan Boite Verte'te (Yeşil Kutu, 1938) bir araya getirmiştir.
|