|
Hukuk adamı, yazar Ali Fuat Başgil, 1893 yılında Samsun/Çarşamba'da doğdu, 17 Nisan 1967 tarihinde, 74 yaşında yaşama gözlerini yumdu. Babası Mehmet Şükrü Efendi, annesi Fatma Hanım'dır. Ali Fuat ilköğrenimini Çarşamba'da yaptı. Ortaöğrenimine İstanbul'da başladı Paris'te Sainte Barbe ve Buffon liselerinde tamamladı. Askerliğini yedeksubay olarak I. Dünya Savaşı'nda Kafkas Cephesinde dört buçuk yıl olarak yaptı. Öğrenimini bu süre sonunda tamamlayabildi. Grenoble Üniversitesi'ni bitirdikten sonra Paris Hukuk Fakültesi'nde doktorasını verdi, Paris Siyasal Bilimler Okulu'ndan diploma aldı. 1928'de Lahey Devletler Hukuku Akademisi'nde hazırladığı "İstanbul Boğazları" konulu tezi 'pekiyi' dereceyle kabul edildi. Başgil, 1930 yılında Ankara Hukuk Fakültesi'nin açtığı "Roma Hukuku" doçentlik sınavını kazandı, burada göreve başladı, 1931 yılında proseför oldu. Gazi Terbiye Enstitüsü'nde "Medeniyet Tarihi" de okutan Ali Fuat Başgil, 1933 yılında yeni kurulan İstanbul Üniversitesi Hukuk Fakültesi "Esas Teşkilat Hukuku" profesörlüğüne ve "Mülkiye Mektebi" hocalığına atandı. Burada üç yıl çalıştıktan sonra İstanbul Yüksek Ticaret ve iktisat Mektebi müdürlüğüne getirildi. Burada ve Hukuk Fakültesinde ilk kez "İş Hukuku" dersi okutmaya başladı. 1937 yılında Hukuk Fakültesi Dekanlığına seçilen Başgil, 1941 yılında Siyasal Bilgiler Okulu Müdürlüğü yapü. 1943/1944 Akademik Yılı başında bu görevinden ayrılıp İstanbul Hukuk Fakültesi Esas Teşkilat Hukuku kürsüsü ordinaryüs profesörlüğünü 1963 yılına kadar sürdürdü. 1937'de Hatay'ın anavatana bağlanması amacıyla düzenlenen Cenevre Konferansına Türk Heyetinin hukuk danışmanı, 1941'de yapılan "Berlin Uluslararası Devleder ve İdari İlimler Akademisi" kuruluş toplantısına Alman hükümetinin davetlisi olarak katıldı. Ayrıca bu akademinin 1951 Nice ve Monaco toplantılarına; 1952 Karaçi İslam Kongresi'ne, Uluslararası Devleder ve İdari İlimler Akademisi'nin 1953 İstanbul, 1956 Madrid, 1958 Wiesbaden toplantılarına da katılldı. Daha sonra 1959 yılında Kudüs'te toplanan İslam Kongresini izledi. 27 Mayıs 1960'ta Milli Birlik Komitesi tarafından üniversiteden uzaklaştırılan 147 öğretim üyesi içinde yer alan Başgil, daha sonra bu öğretim üyelerinin özel bir yasayla üniversiteye geri dönüşleri sağlanmış olsa da, bunu haysiyet meselesi yaparak, üniversiteye dönmedi 10 Nisan 1967'de emekliye ayrıldı. Bir makalesinden dolayı Balmumcu'da üç ay hapis yatan Başgil, daha sonra beraat etti. 15 Ekim 1961'de Adalet Partisi'nin Samsun ada; olarak senatör seçildi. Bu partinin Cumhurbaşkanı adayı oldu. Ancak 27 Mayıs'ı savunanların baskısıyla adaylıktan ve senatörlükten istifa etti. Yurtdışına giden Başgil, bir süre İsviçre Cenevre Üniversitesi'nde Türk Tarihi ve Türk Dili Kürsüsünde görev yaptı. Orada, Fransızca yayımlanan, sonra Türkçeye çevrilen 27 Mayıs İhtilali ve Sebepleri adlı eserini yazdı. Bu kitabı nedeniyle "Tedbirler Kanunu" na aykırılık savıyla soruşturmaya uğradı, 1965 yılında beraat etti. Bugün adı Ali Fuat Başgil olan Feneryolu Eflatun Sokak'taki evinde 17 Nisan 1967'de yaşama gözlerini yumduğunda İstanbul Milletvekiliydi. Yazarlığı Kitaplarında Demokrasi, Laisizm ve Eğitim onun en önemli sayılan eserlerinden biri Demokrasi Yolunda (1. bas. 1961)'da Başgil, demokrasiyi oy sayısı olarak değil, zihniyet meselesi olarak ele aldı. İlk baskısı 1960 yılında yapılan İlmin Işığında Günün Meseleleri adlı kitabında toplanan makalelerinde de demokrasi, düşünce özgürlüğü, insan hakları ve anayasa konularında ileri sürdüğü görüşlerde muhafazakâr bir çizgi izledi.Başgil, Din ve Laiklik (1. bas. 1954) adlı kitabında, laiklik anlayışını çağdaş olmayan ölçütlere dayandırdı. Gençlerle Başbaşa (1. bs. 1949) adlı kitabında ise, Fransa'daki öğrencilik yıllarında Papaz Mösyö Girard'ın önerisiyle okuduğu kitapların izdüşümleriyle oluşan görüşleri, İslamlığın senteziyle yansıttı. Bunun çağımız eğitimbilimlerine uygun olup olmadığı, üstelik de aradan yarım yüzyıldan fazla bir zaman geçtikten sonra bunun öneminin ne olduğu, henüz belli değil. Başgil, kitabına 'Ahlakını güzelleştirmeye çalış. Ahlak güzelliği insan için en kıymetli hazinedir' sözüyle başlar. Eğitimin önemine dikkati çekerken, bu eğitimin modern eğitimden uzak, geleneksel, hatta dinsel eğitimle içli dışlı olduğu görülür. Başlıca Eserleri
Klasik Ferdî Hak ve Hürriyetler Nazariyesi ve Muasır Devletçilik Sistemi (1938), Esas Teşkilat Hukuku Dersleri (3. cilt, 1940), Türkiye İş Hukuku (1940), Vatandaşın Türkiye Büyük Millet Meclisi'ne Müracaat Hakkı (1944), Hukukun Ana Mesele ve Müesseseleri (1946), Cihan Sulhu ve İnsan Haklan (1948), Türkçe Meselesi (1948), Vatandaş Hürriyeti ve Bunun Teminatı (1948), Gençlerle Başbaşa (1949), Demokrasi ve Hürriyet (1949), Vatandaş Hak ve Hürriyetlerinin Korunması ve Anayasamızın Eksiklikleri (2. cilt, 1960), 27 Mayıs İhtilâli ve Sebepleri (Fransızcadan çevirenler: M. Ali Sebük, İ. Hakkı Akın, 1. bas. 1966), Ali Fuat Başgil'in Hâtıralanrı(1990)
|
