Yusuf Has Hâcip XI. yüzyılın başlarında Karahanlı devletinin önemli kültür mekrezlerinden biri olan Balasagun'da doğmuştur. Asil bir ailedendir. İyi bir öğrenim görerek kendi devrinde gerekli olan bütün bilgileri edinmiştir. Arapça, Farsça öğrenmiş ve bu dil­lerde yazılmış pek çok ilim ve sanat eserini okumuştur. Bilgisi, ahlâkı, dindarlığı ile halk tarafından çok sevilmiş ve büyük hürmet görmüştür.

Devrinin önde gelen bir bilgini ve fikir adamı olan Yusuf Hâs Hâcip'in yegâne eseri Kutadgu Bilig'dir. Elli yaşlarında iken Bala­sagun'da yazmaya başladığı bu eseri Kâşgar'da tamamlayarak (1069/1070) hükümdar Tabgaç Buğra Karahan'a sunmuş ve huzu­runda okumuştur. İslâm kültürü ile yerli ve millî değerlerin kaynaşmasından oluşan bu eseri, aydın görüşlü bir hükümdar olan Tabgaç Buğra Han çok beğenmiştir. Bunun üzerine mükâfat olarak Yusuf a Karahanlılar sarayında vezirlikten, ordu kumandanlığından sonra en önemli mevki olan "has hâcip"lik (baş mâbeyncilik) görevi veril­miştir. Yusuf Has Hâcip'in bundan sonra ölünceye kadar devlet hizmetinde kaldığı anlaşılmaktadır.

Yusuf Has Hâcip tarafından meydana getirilen Kutadgu Bilig, İslâm medeniyeti etkisi altındaki Türk edebiyatının ilk ürünüdür. "Saadet veren bilgi", "mutluluk bilgisi" anlamına gelen Kutadgu Bilig devlet idaresini ve insanları saadete ulaştırma yollarını göster­mek amacıyla yazılmıştır. Bu bakımdan kitapta gerek fert gerekse toplum olarak insanların hem dünyada hem ahirette mesut olabil­meleri için tutulacak yollar gösterilmektedir.

Kutadgu Bilig mesnevi şekliyle yazılmış manzum bir eserdir. Aruz ölçüsünün fe û lün / fe û lün / fe ûl kalıbıyla kaleme alınmış olup 6645 beyitten oluşmaktadır. Ancak eserde Türk millî nazım şekli olan dörtlükler de bulunmaktadır. Bunlar Kutadgu Bilig'i İslâmiyet öncesi Türk şiir geleneğine bağlayan örneklerdir. Yazar, Kutadgu Bilig'de Arap, Fars edebî geleneği ile eski Türk edebiyat geleneğini birleştirerek bir sentez yapmıştır.

Kutadgu Bilig Yusuf Has Hâcip'in din, ahlâk, devlet, siyaset, eğitim, yönetim ve halk üzerindeki görüşlerini alatan bir öğüt ve si­yaset kitabı niteliği taşır. Çok az rastlanan Arapça, Farsça kelimeler dışında eserin dili sade Türkçe'nin özelliklerini gösterir. Yazar ese­rinde halk arasında yaygın olarak kullanılan edebî söyleyişlerle, ata sözü ve deyimlere de bolca yer vermiştir.

Kutadgu Bilig'in yazılışında karşılıklı konuşma tarzı kullanıl­mış; dört kavramı temsil eden dört kişi konuşturulmuşum Konuştu­rulan kişiler şunlardır:

Kün Togdı: Hükümdardır, adaleti temsil eder.

Ay Toldı: Vezirdir, saadeti temsil eder.

Ögdülmiş: Vezirin oğludur, aklı temsil eder.

Odgurmuş: Vezirin kardeşidir, kanaat ve akıbeti temsil eder.

Kutadgu Bilig dil ve edebiyat tarihimiz açısından olduğu kadar, kültür tarihimiz açısından da bir kaynak eserdir. Orta Asya sahasın­daki Türk dil ve edebiyatının en önemli yadigârıdır.