|
Alevîler tararından yedi büyük şairden biri saydan Pir Sultan Abdal. Magrıptan çıkar görünü görünü Kimse bilmez evliyanın sırrını Koca Haydar şâh-ı cihan torunu Ali nesli güzel imam geliyor dörtlüğünde de belirttiği gibi Şeyh Haydar'ın torunu ve Şah İsmail'in oğlu Şah Tahmasb zamanında yaşamıştır. Tahmasb 1524-1576 da saltanat sürdüğünden Pir Sultan'ın ölümü de bu yıllar arasındadır.Hayatı hakkında bilgimiz pek azdır. Yalnız birçok şiirlerinden çıkardığımız tek sonuç, onun, Safevîler adına ve Osmanoğullanna karşı bir isyan düzenledikten sonra yenildiği ve Hızır Paşa adlı bir Osmanlı veziri tarafından Sivas'ta astırıldığıdır. Pîr Sultan Abdal'ım destim damanda İsmim Koca Haydar Aslım Yemen'de Garib başa bir hâl gelse zamanda
Orda kerkisinin dostu bulunmaz Pir Sultan'im Haydar şunda Çok keramet var insanda O cihanda bu cihanda Ali'ye saydılar bizi
Pir Sultan' im Haydar heman Dağları bürüdü duman İşte İncil işte Kur' an Seçebilirsen gel beri gibi dörtlüklerinden, adının Haydar olduğun ve soyunun Yemen'den gelmiş bulunduğunu öğreniyoruz. Adının Haydar olduğundan şüphe yoktur. Ancak soyunun Yemenli oluşu, o devirlere ait bir geleneğin ifadesinden başka bir olmasa gerek. Pir Sultan ocağı, yani Pir Sultan soyundan gelen Alevîler, Alevîler arasında hâlâ vardır ve bunlar, Seyyidliklerini, yani Muhammed Peygamber'in soyuna mensup bulunduklarını iddia ederler. Pir Sultan'ın olduğu ileri sürülen bazı şiirlerde de bu iddia vardır. Seyyidlik, Alevilerde ve bütün Şiî mezheplerinde, hattâ Sünnîlerde, saygı ve nüfuzu meydana getiren ve artıran bir nesnedir. Bu yüzden, eskiden birçok büyükler, ululuklarım biraz daha ululamak ve nüfuzlarını sınırsız bir hale getirmek için, inanarak veya inanmayarak bu iddiayı ileri sürmüşlerdir. Hattâ eskilerden, İran şahlarının soyuna, yahut Türk hakanlarının nesline mensup olduğunu iddia edenler bile çıkmıştır. Bazen de herhangi bir büyüğün, böyle tanınmış bir soydan geldiği iddiası, onun ölümünden çok sonra ve onun yerine geçenler, ona dayananlar, daha doğrusu onun adıyla nüfuz ve varlık kazanıp geçinenler tarafından ortaya atılmıştır.Pir Sultan'ın düzenlediği isyan hareketinin evrelerini onun birçok şiirlerinden öğrenmekteyiz. Meselâ; Yetmiş üç er idik girdik bu yola Yalbırdak kılıçlar hep aldık ele İman Kur'an nasib olsa bir kula Kudretten okunur onun Yasin'i dörtüğünden onun bu harekete, yetmiş üç kişiyle başladığını öğrenebiliriz. Hadin canlar bir olalım Yezide hamle kılalım Huseyn'in kanın alalım Tevekkeltü taâllahşiirinin, harekete geçileceği zamanlarda söylendiği meydandadır. Hazret-i Ali'nin devri yürüye Ali kim olduğu bilinmelidir Alay alay gelen gaziler ile İmamların öcü alınmalıdır şiiriyse Pir Sultan'ın dileğini bildiren şiirlerdendir. Pir Sultan'ım der şahım var Hızır Paşa'da ahım var Benim bir tek Allahım var Şaha padişaha değil dörtlüğüyle biten ve; Yürü bire HızıfPaşa Senin de çarkın kırılır Güvendiğin padişahın O da bir gün devrilir dörtlüğüyle başlayan şiirlerse Pir Sultan'ın yakalanmasından ve hapse atılmasından sonra söylediği şiirlerindendir. Pir Sultan'ı astıran Hızır Paşa'mn da kesin olarak kim olduğunu söylememize imkân yoktur. Ancak Pir Sultan'ın , Şah Tahmasb zamanında yaşadığı kesin olduğuna göre 1552 de Köstendil 1554 te Şam Beylerbeyi olan 1560 ta Bağdat’a tayin edilip 1567 de ölen Hızır Paşa’dır.
|