Refik Halid'in babası Karakayış oğlu İsa torunlarından Mehmet Halid'di. Refik Halid bu soy adını sonradan küçülte­rek Karay biçimine sokmuştur. Refik Halid'in doğduğu yılla­rın babası Mehmet Halid Maliye başveznedar ve Osmanlı Bankası nazırıydı. Amcalarından biri asker (Rıza Paşa), biri de bestekârdı (Behlül Efendi).

Refik Halid'in anne tarafıysa Kırım hanları sülalesinden gelir. Karay'ın kardeşlerinden Hakkı darphane müdürlüğü yapmış, Niyazi Maliye'de çalışmıştır. Kız kardeşi Münire ise Sultan Hamid'in baş kitapçısı Hasip efendinin gelini ve mabeyine kâtiplerinden Emin Bey'in eşiydi.Mehmet Halid mevlevi tarikatının tanınmış simalarındandı ve o dönemin iyi giyinen, zarif ve seçkin erkeklerinden biriydi.Çocukluk ve gençlik döneminin bütün yazlarını Eren­köy'de geçiren Refik Halid kış dönemlerinde Şehzadebaşı ve Beyazıt'ta oturdu. İlk öğretmeni dayısı İhsan olmuştur. Daha sonra Veznecilerde "Şemsülmaarif" mektebine gitti. Kışın bu okula gidiyor, yazlanysa Göztepe'de "Taş Mekteb"e devam ediyordu. On iki yaşında girdiği Mekteb-i Sultani'yi (Galata­saray Lisesi) on sekiz yaşındayken müdür muaviniyle tartışa­rak terk etti. Sınavları kazanarak Hukuk Mektebi'ne girdi, ay­nı zamanda da Maliye Nezareti'nde çalışmaya başladı.Refik Halid Hukuk Mektebi'ni ikinci sınıftan terk edip Bu arada bazı gazetelerde çevirmenlik de yaptı. Bir süre sonra Fecr-i Ati grubunun ilk toplantılarına katildi. İlgiyle karşıla­nan mizah öykülerinde İttihat ve Terakki'yi eleştirdi. Edebi­yat alanında gerçek kişiliğini sergileyen yapıtlarını Fecr-i Ati grubundan ayrıldıktan sonra vermeye başladı.

Anadolu insa­nını ve genel olarak insan ilişkilerini konu aldığı Memleket Hikayeleriyle Türk öykücülüğüne yeni bir soluk getirdi. Bu yapıtında sürgün olarak gittiği Anadolu'daki gözlemlerine da­yanarak gerçekçi Türk edebiyatının en seçkin örneklerini ver­di. Türk öykücülüğünü İstanbul'dan çıkararak Anadolu'ya yö­neltti ve bir açıdan köy edebiyatının da öncüleri arasında yer aldı. Yalın dil anlayışıyla çağdaşı birçok yazardan ayrıldı. Ba­şarılı betimlemeleri dengeli anlatım ve duyarlığıyla kalıcı öy­küler bıraktı. Gurbet Hikâyeleri'ndeyse dahatitiz bir gözlemci­liğe yönelerek Beyrut ve Halep sürgününden kesitler yansıttı.

Refik Halid II Abdülhamid döneminden I. Dünya Savaşı'na kadar geçen dönemi konu aldığı romanı İstanbul'un İçyüzü'nde kullandığı özgün teknikle bu dönemin rengini ve ha­vasını ayrıntılı biçimde yansıtmayı başarmıştır. Karay 1938'de sürgünden döndükten sonra daha çok popüler roma­na yönelmiş, çabuk ve peşpeşe çok sayıda roman verme kaygsıyıla edebiyat değeri tartışılabilir yapıtlar yazmıştır.

Eserleri:

ROMAN
İstanbul’un İçyüzü (1920) Yezidin Kızı (1939) Çete (1939) Sürgün (1941) Anahtar (1947) Bu Bizim Hayatımız (1950)
Nilgün (3 cilt, 1950-1952) Yeraltında Dünya Var (1953) Dişi Örümcek (1953) Bugünün Saraylısı (1954) 2000 Yılının Sevgilisi (1954) İki Cisimli kadın (1955) Kadınlar Tekkesi (1956) Karlı Dağdaki Ateş (1956) Dört Yapraklı Yonca (1957) Sonuncu Kadeh (1965) Yerini Seven Fidan (1977) Ekmek Elden Su Gölden (1980) Ayın On Dördü (1980) Yüzen Bahçe (1981)

       ÖYKÜ:
Memleket Hikayeleri (1919) Gurbet Hikayeleri (1940)

      MİZAH:
Sakın Aldanma İnanma Kanma (1915) Kirpinin Dedikleri (1918) Agop Paşa’nın Hatıraları (1918) Ay Peşinde (1922)
Tanıdıklarım (1922) Guguklu Saat (1925)

     GÜNCE:
Bir İçim Su (1931) Bir Avuç Saçma (1939) İlk Adım (1941) Üç Nesil Üç Hayat (1943) Makyajlı Kadın (1943)
Tanrıya Şikayet (1944)