|
İlk ve orta öğrenimini Edirne'de tamamladıktan sonra Edirne'deki Öğretmen Okulu'nda okurken askere alınan Şevket Süreyya Aydemir, Kafkas cephesinde 4 yıl yedeksubay olarak görev yaptı; askerlik dönüşünde,yarıda kalmış olan öğrenimini bitirdi (1919). Kırklareli'nde ve Azerbaycan'da öğretmenlik yaptı (1919-1920); Moskova İktisadi ve Sosyal Bilimler Yüksek Okulu'nda öğrenim gördü (1921-1924). Türkiye' ye döndükten sonra Aydınlık dergisinde yazmaya başladı; dergi "Takrir-i Sükun Yasası"nın çıkarılmasıyla kapatılınca, Şevket Süreyya Aydemir de dergi yazarlarından olduğu için tutuklandı; İstiklâl Mahkemesi tarafından on yıl hapse mahkum edildiyse de, cezası daha sonra bağışlandı (1927). Milli Eğitim Bakanlığı'nda görev aldı; kuruluşuna katkıda bulunduğu Ankara Ticaret Lisesi'nde müdürlük ve öğretmenlik yaptı (1930-1937). Ankara Belediyesi iktisat müdürlüğü (1930-1936), İktisat Bakanlığı Sanayi İnceleme Kurulu başkanlığı (1938-1947), Başbakanlık Yüksek Denetleme Kurulu üyeliği (1947-1951) görevlerinde bulundu. Emekliye ayrıldıktan (1950) sonra Ankara yakınlarında çiftçilikle uğraştı ve çeşitli incelemeler yaptı; bir süre Yön (1960) dergisinde, ölümüne kadar da Cumhuriyet gazetesinde yazılar yayımladı. KADRO HAREKETİNİN ÖNDERİ Şevket Süreyya Aydemir, 1932 yılında arkadaşları Burhan Asaf (Belge), İsmail Hüsrev (Tökin), Yakup Kadri Karaosmanoğlu, Vedat Nedim'le (Tör) birlikte Türk basın ve siyaset tarihine "Kadro Hareketi" adıyla geçen aylık düşünce dergisi Kadro' yu çıkarmaya başladı (bu derginin yayını 1943 yılına dek sürmüştür) ve bu dergide iktisadi devletçilik görüşünü savundu. Şevket Süreyya Aydemir'e göre bağımsızlığına yeni kavuşan ülkeler, ancak planlı, denetimli bir devlet iktisadı içinde bütünlüklerini kazanabilirlerdi; ileri bir teknolojiye ve planlı bir iktisada sahip olabilmek için de, devrimin düşünce sistemini benimsemiş bir kadronun yaratılması ve yönetimin bu kadroya devredilmesi gerekliydi (yazar, bu. konulara ilişkin olarak Kadro'da yayımladığı yazılarını İnkılâp ve Kadro adlı yapıtında toplamıştır) . ANI—ROMANLAR VE YAŞAMÖYKÜLERİ Şevket Süreyya Aydemir roman türünde de iki yapıt ortaya koymuştur. Bunlardan Suyu Arayan Adam'da (1961) kendi yaşamöyküsünü anlatan yazar, "bir ömrün hikâyesi içinde bir çağın tarihini vermeyi" amaç almıştır. Tartışmalara yol açan ve anı-roman türünde yazılmış olan Toprak Uyanırsa (1963) adlı kitabındaysa, idealist bir köy öğretmeninin bir köyün kalkınmasındaki öncülüğünü dile getirmiştir. Ama yazar gerçek ününü, yakın çevrelerinde bulunduğu tarihsel kişilerin (Mustafa Kemal Atatürk, İsmet İnönü, Adnan Menderes, Enver Paşa) yaşam-öykülerini, dönemlerinin genel yapısını ve eğilimlerini belcelere dayanarak anlattığı romankırıyla kazanmıştır.
|