MEKTUP; birbirinden uzaktaki insanların, anlaşmak ve haberleşmek amacıyle yazdıkları, duygulan, dilekleri düşünceleri tek kelime ile maksadı bildirmek gayesiyle şahısların biribirine gönderdikleri yazıdır. Mektuplar; bir şey haber vermek, bir şey sormak veya istemek için yazılır. Kısacası mektupların taşıdığı genel nitelikler: Bir haber almak, bir haber yermek; bir işin sonuçlandırılmasını istemek; sevinçlerimizi, üzüntülerimizi bildirmek; yardım istemek veya yardımda bulunmak; bir meseleyi tartışma konusu yapmak... v.b... ana gayeler çevresinde kümelenir.

Mektupların üslûbu; yazana, isteğe ve mektup gönderilen şahsa gö­re değişir! Bir mektup konusu ne olursa olsun, açık ve sade olmalıdır. Çekici bir nezaketle başlamalı ve bitmelidir. Mektuplar, edebiyatın zen­gin, içten, çekici bir türüdür.

Hayatta en çok kullandığımız yazı çeşitlerinden biridir. Her türlü konular mektuba girebilir. Mektubu konuşmanın yazıya çevrilişi olarak kabul edebiliriz. Bunun için; süslü, lûgatlı, uzun cümleler kur­maktan, yazılan kimsenin samimiyet derecesine uymayan hitaptan; kur­şun kalemle, çizintili, okunaksız, yanlış, öfkeli yazmaktan; saygıda, se­lâmda aşırılığa kaçmaktan sakınılmalıdır.

MEKTUP ÇEŞİTLERİ 

Mektubun birçok çeşitleri vardır. Birbirleriyle buluşamıyan kişile­rin karşılıklı konuşma aracı olan mektup, özel gayelerle olduğu gibi iş bakımından da ilgi kurar. Genel olarak mektupları ikiye ayırabili­riz: 1. Özel mektuplar. 2. İş mektupları. Ayrıca bunlara edebî mek­tuplarla, açık mektuplar'ı da ekliyebiliriz.

Özel mektuplar: Birbirini tanıyan iki kişi arasında eve, arkadaşa, eşe dosta, ana babaya, hısım akrabaya yazılan mektuplardır. Özel mek­tuplar; yazılan kimsenin yakınlık derecesine göre, yapmacığa kaçma­dan, sade, saygılı, içten, sıcak, etkileyici bir dille yazılmalıdır. Ayrıca özel mektuplarda; kâğıdın, zarfın, yazının, mürekkebin yazılan kimse­nin zevkine uygun düşmesi gerekir. Teşekkür mektupları, özür dilek­leri, davet mektupları, tebrikler, başsalığı dilemeler iyilik dileğinde bulunmak için yazılan mektuplar bu bölüme girer.

Telgraflarda; telgrafın cinsi, telgraf gönderilen kişinin adı, soyadı, adresi, telgrafın metni, telgrafı gönderenin adı, soyadı ve adresi yazılır. Teşekkür mektubu, taziyet mektubu, tebrik mektubu, davetiyeler, kart­vizitler, ilânlar mektubun genel niteliklerine uygun olarak hazırlanır.

İş mektupları: İş gayesiyle yazılan mektuplardır. Resmî bir yere yazı­lan mektuplar, sipariş mektupları, bir kuruma veya kimseye işle ilgili bir şey sormak için yazılan mektuplar bu bölümdedir.

Dilekçe: Bir dileği bildirmek üzere resmi dairelere sunulan, tarihli, imzalı yazıdır. Kişiyi ve kamuyu ilgilendiren bir hakkın sağlanması, bir haksızlığın düzeltilmesi, kaldırılması için gerçek yahut tüzel kişi­lerce ilgili makamlarca yazılan kâğıda dilekçe denildiği gibi, istida, ar­zuhal de denir.

Dilekçelerde; makam adı ve yer belirtildikten sonra mesele kısaca ve özlü olarak ortaya konulmalı, gereği için arzdan sonra, dilekçenin sağ alt köşesine dilekçenin verildiği tarih, imza; sol alt köşeye ise adres yazılmalıdır

MEKTUP PLANI

Yazı türlerinin hemen hepsinde olduğu gibi, mektuplar­da da; gayenin açıkça ortaya konulduğu giriş, söylemek istedikleri­mizin tümünün belirtildiği, hoşa gitmek, beğenilmek zorunluluğunu ta­şıyan gelişme, yazılan kişiye uygun olarak sevgi, saygı, dilek, selâm bil­diren sonuç bölümleri vardır. Demek ki mektup; diğer kompozisyon türlerinde olduğu gibi üç bölüm planında yazılmaktadır: 1. Giriş, 2. Gelişme, 3. Sonuç.

Giriş

Giriş; mektubun bu bölümüne, yazılan kişiyle ilgili derecemize gö­re bir hitapla, gönül alıcı sözlerle girilir; istekler kısaca ortaya konu­lur. Mektuba bir hitapla başlamalı; hitap başlıkları mektup yazanla, alacak olan arasında yakınlık, içtenlik düzeyine uygun olarak ayarlan­malıdır. Sevgili kardeşim, canım kardeşim, biricik kardeşim, sayın ba­yan, sayın bay, bey, beyefendi, hanımefendi, bay, bayan, v.b. gibi. Bu hitaplardan sonra bir virgül konulmalıdır. Ünlem işareti, noktalı vir­gül, başka noktalama işaretleri koymak yanlıştır.

Gelişme

Gelişme; mektubun bu bölümünde isteklerimizin genellikle hemen hepsini belirtmek zorunluğu vardır. Sevinçlerimiz, isteklerimiz, üzüntü­lerimiz, tartışmalarımız, haber alıp vermelerimiz hep bu bölümde an­latımını bulur. Mektubun niçin yazıldığım, ne istendiğini çoğunlukla ge­lişme bölümü ortaya koyar.

Sonuç

Sonuç; mektubun bu bölümü, çoğunlukla belirli sözlerle, mektubu yazdığımız kişiye olan durumumuza uygun olarak sevgiyle, saygıyla, öğütle, dilekle, selâmla son bulur. Bu bölüm, yakınlıklar göz önünde bulundurularak: ellerinizden öperim, gözlerinizden öperim, selâm, sev­giler, hürmetler, saygılar, derin saygılar, v.b... gibi klişe sözlere çokça yer veren bir bölümdür. Buna rağmen mektubun hoşa giden sözlerle bitirilmesi yazılan kişi üzerinde iyi sonuçlar verir.