SÖYLEV; dinleyicilere belli bir fikri, bir duyguyu aşılamak için söy­lenen uzunca sözlere denir. Nutuk aynı anlamdadır. Söylevin insan­lar üzerinde etkisi büyüktür. Sönmüş heyecanları diriltir; yenilmiş or­duları zafere ulaştırır; kaybedilmiş dâvaları kazandırır; halk topluluk­larına ülküler aşılar, görüşleri aydınlatır. Söylev; heyecanlandırarak bir fikri aşılamaktır.

Söylev; herkesin anlayabileceği, herkesin heyecan duyabileceği bir yalınlık, açıklık taşımalıdır, Hatip; sözlerine önce kendi inanmalı, fi­kirleri önce kendini heyecanlandırmalıdır. Ancak samimiyetle inandığı­mız fikirlere başkalarını inandırabilir, önce bizi heyecana getiren duy­guları başkalarına duyurabilir, onları heyecana sürükleyebiliriz.

Söylevlerin konuları, çoğunlukla; toplumsal fikirler, toplumsal ve ulusal dâvalardır. Törenlerde, ulusal günlerde, yıldönümlerinde, miting­lerde toplanan geniş halk kitlelerine heyecan vermek, genel fikirleri anlatmak gayesiyle hitap etmek yahut Meclis kürsüsünden siyasal ve ulusal dâvaları savunmak da söylevin niteliklerindendir.Nutuk; işlediği konulara göre, milli, siyasi, dini, hukuki, askeri, iktisadi ve akademik nutuk olarak ayırabiliriz. 

HİTABET

Bir gerçeğe inanan bir kimsenin kamuyu bu gerçeğe inandırmak için özünün bütünü ile yaptığı telkin süresi hitabet; bir fikri, bir dâ­vayı karşısındakilere dil ustalığiyle açıklama hitabet sanatı; kalabalık önünde bu sözleri söyleyen kimseye hatip; bir insan topluluğuna bir fikir vermek, bir ülküyü aşılamak amacıyla söylenen sözlere nutuk veya söylev adı verilir.

Hitabet; ancak, söz ve fikir hürriyetinin, cumhuriyet ve demokra­sinin hür ikliminde gelişip boy atabilir. Büyük hatipler, söz ve fikir özrgürlüğünün bulunduğu zaman ve yerlerde yetişir; bu türün en güzel eserleri özgür, kültürlü toplumlarda görülür. Merak uyandırarak, in­sanları ilgilendiren bir olayı anlatarak, bir tasvirle, dinleyicilere bir soru sorarak, kuvvetli bi özdeyişle, söze girmek hitabet sanatında bü­yük önem taşır. 

HATİPTE BULUNMASI GEREKEN ÖZELLİKLER 

Hatip, hatip olmak isteyen kimse; iyi düşünen, çok okuyan, çok tecrübeli, gözlemi kuvvetli, içerisinde bulunduğu toplumu çok iyi bilen, bilgili, ileri görüşlü, söz söyleme kurallarını gerektiği gibi uygulayan bir kimse olmalıdır.

Hatip, konuşurken, fikirlerini günlük normal konuşmalarında ol­duğu gibi, ifade etmeli; dinleyicileriyle karşılıklı konuşuyormuş etki­sini uyandırmalı; vücut hareketleriyle etkili bir «muhabere hissi» ya­ratmalıdır.

Topluluk karşısında konuşurken; ilk göz önünde bulundurmamız gereken özellikler şunlardır: Sakin ve rahat durunuz; temiz ve düzgün görününüz; sıkıcı hareketlerden sakınınız; mütevazi olunuz.

Karakter sağlamlığı, ruh yüksekliği hatip için en gerekli özellik­tir. Hatip, çevresine karşı dikkatli, uyanık bulunmalıdır. Kitlenin ta­nıdığı, sevdiği denediği, inanıp seçtiği bir hatibin etkisi büyüktür.

Hatip; gür sesli, özgür yaradılışlı, sevimli canlı olmalıdır. Derin hislilik, canlı hayat, sağlam yapılı bulunmak, inanç ve fikirlerde içtenlik, pürüz­süzlük, gür bir anlatım gücü hatibin en belirli niteliklerinin başında gelir. Hatibin dört büyük amacı vardır: 1. Bir şeyi açıklıkla anlatmak; 2. Dinle­yiciler üzerinde bir iz bırakmak, onları ikna etmek; 3. Dinleyicileri hare­kete geçirmek; 4. Dinleyicileri eğlendirmek. 

SÖYLEV HAZIRLAMA

İyi bir söylev hazırlamanın genel yolu: okumak, gözlemde bulun­mak, düşünmek, incelemek, sohbet etmek ve yazmaktır. Bir söylev hazırlamak için; konu seçmek, materyal toplamak, destek olarak kulla­nılacak fikirleri bulmak, plan hazırlamak, yüksek sesle prova etmek şarttır.

Söylevde konu seçmenin önemi büyüktür. Vaktinden önce seçilen, üzerinde çalışılmaya başlanan bir konu, geç seçilen çok iyi bir konu­dan daha iyi sayılır. Konuyu seçtikten sonra şöyle hareket edilmelidir:

a. Fikir ve bilgi, kullanılacak hale gelmeden önce iyice pişirilmeli;

b. Materyal üzerinde bilinçle düşünmeli;

c. Hatip gerekli olandan fazla bilgi toplamalıdır. 

Söylevde en önemli, en can alıcı nokta, sonsöz sayılır. En son söy­lenen sözler, dinleyicilerin kulaklarında çınlayan, en çok hatırlanacak olan kelimelerdir. İyi bir söylev zayıf bir bitişle kuvvetini kaybeder. Söylevin sonuna yaklaştığınızı anlayan dinleyicilerde canlanmış bir ilgi başgösterir. İşte o zaman söylev, kuvvetli ve heyecanlı sözlerle son bulmalıdır. Bir şiirle, bir hikâye, bir fıkra ile veya söylevi özetleyerek bitirmek iyidir. İyi bir söylevin ilk niteliği, açıklık ve bütünlüktür. Önemli fikirler, dinleyicilere belli etmeden tekrarlanmalı, bunlar kuv­vetli örneklerle, kişisel ve toplumsal olaylarla desteklenmelidir. Söylevin arasına dinleyicinin dikkatini uyanık tutacak sözler ustalıkla yerleştirilme­lidir. Söylevin gayesini daima bir tek cümle içinde göstermeğe çalışınız. Dinleyicilerin derhal ilgisini çekecek cümlelerle söze başlayınız. Girişler kısa kesilmeli, hemen konuya girilmelidir. 

SÖYLEV PLANI

Söze başlamak güç olduğu kadar önemlidir de. Söze başlarken din­leyicilerin dimağı rahattır, dinleyicilerin etkilenmesi kolaydır. Bu ba­kımdan, söylevin başlangıcı iyi düşünülmüş, etkileyici olmalıdır. Victor Murdock: «Söze iyi başlayın, iyi bitirin, arasını neyle doldurursanız doldurun» der. Tam bir söylev planı yedi bölüme ayrılır:

1. İyi, canlı bir giriş; 2. İleri sürülen, çözülmek istenilen sorunun açıklanması; 3. Konunun iyice düzenlenmesi; 4. Sözde ileri sürülen ola­yın ilgi çekici hikâyesi; 5. Kanıtlama, doğrulama, tanıtma; 6. Öze aykırı fikirlerin çürütülmesi; 7. Sonuç.

Söylevin giriş bölümü kısa olmalı; konunun ruhuna birkaç keli­meyle geçilmelidir. Söze, bir soru sormakla, bir şey göstermekle, bir meşhur sözle, tasvirle başlanabilir. Bazı hatipler söze mizahla baş­lamayı uygun bulurlar; fakat bu ustalık isteyen bir başlangıçtır. Her­kes istenilen etkiyi yaratamaz. Söze özür dileyerek başlamak doğru değildir.

Söylevi bitirmek çok önemlidir. Söze son vermeden önce, konu özetlenmeli, en son söylenen sözün, en çok hatırlanacak bir söz olmasına dik­kat edilmelidir. «Sözlerim bu kadardır» diyerek bitirmek, söylevin etkisini bir anda sıfıra indirir. Söze son vermeli, fakat bittiğinden bahsetmemelidir