Mektup Türünün Tarihi Gelişimi ve Önemli Temsilcileri

Hata

Modüller yüklenirken hata:MySQL server has gone away SQL=SELECT id, title, module, position, content, showtitle, control, params FROM jos_modules AS m LEFT JOIN jos_modules_menu AS mm ON mm.moduleid = m.id WHERE m.published = 1 AND m.access <= 0 AND m.client_id = 0 AND ( mm.menuid = 60 OR mm.menuid = 0 ) ORDER BY position, ordering
Modüller yüklenirken hata:MySQL server has gone away SQL=SELECT id, title, module, position, content, showtitle, control, params FROM jos_modules AS m LEFT JOIN jos_modules_menu AS mm ON mm.moduleid = m.id WHERE m.published = 1 AND m.access <= 0 AND m.client_id = 0 AND ( mm.menuid = 60 OR mm.menuid = 0 ) ORDER BY position, ordering
Modüller yüklenirken hata:MySQL server has gone away SQL=SELECT id, title, module, position, content, showtitle, control, params FROM jos_modules AS m LEFT JOIN jos_modules_menu AS mm ON mm.moduleid = m.id WHERE m.published = 1 AND m.access <= 0 AND m.client_id = 0 AND ( mm.menuid = 60 OR mm.menuid = 0 ) ORDER BY position, ordering
Modüller yüklenirken hata:MySQL server has gone away SQL=SELECT id, title, module, position, content, showtitle, control, params FROM jos_modules AS m LEFT JOIN jos_modules_menu AS mm ON mm.moduleid = m.id WHERE m.published = 1 AND m.access <= 0 AND m.client_id = 0 AND ( mm.menuid = 60 OR mm.menuid = 0 ) ORDER BY position, ordering
Modüller yüklenirken hata:MySQL server has gone away SQL=SELECT id, title, module, position, content, showtitle, control, params FROM jos_modules AS m LEFT JOIN jos_modules_menu AS mm ON mm.moduleid = m.id WHERE m.published = 1 AND m.access <= 0 AND m.client_id = 0 AND ( mm.menuid = 60 OR mm.menuid = 0 ) ORDER BY position, ordering
Modüller yüklenirken hata:MySQL server has gone away SQL=SELECT id, title, module, position, content, showtitle, control, params FROM jos_modules AS m LEFT JOIN jos_modules_menu AS mm ON mm.moduleid = m.id WHERE m.published = 1 AND m.access <= 0 AND m.client_id = 0 AND ( mm.menuid = 60 OR mm.menuid = 0 ) ORDER BY position, ordering
Modüller yüklenirken hata:MySQL server has gone away SQL=SELECT id, title, module, position, content, showtitle, control, params FROM jos_modules AS m LEFT JOIN jos_modules_menu AS mm ON mm.moduleid = m.id WHERE m.published = 1 AND m.access <= 0 AND m.client_id = 0 AND ( mm.menuid = 60 OR mm.menuid = 0 ) ORDER BY position, ordering
Modüller yüklenirken hata:MySQL server has gone away SQL=SELECT id, title, module, position, content, showtitle, control, params FROM jos_modules AS m LEFT JOIN jos_modules_menu AS mm ON mm.moduleid = m.id WHERE m.published = 1 AND m.access <= 0 AND m.client_id = 0 AND ( mm.menuid = 60 OR mm.menuid = 0 ) ORDER BY position, ordering
Modüller yüklenirken hata:MySQL server has gone away SQL=SELECT id, title, module, position, content, showtitle, control, params FROM jos_modules AS m LEFT JOIN jos_modules_menu AS mm ON mm.moduleid = m.id WHERE m.published = 1 AND m.access <= 0 AND m.client_id = 0 AND ( mm.menuid = 60 OR mm.menuid = 0 ) ORDER BY position, ordering
Modüller yüklenirken hata:MySQL server has gone away SQL=SELECT id, title, module, position, content, showtitle, control, params FROM jos_modules AS m LEFT JOIN jos_modules_menu AS mm ON mm.moduleid = m.id WHERE m.published = 1 AND m.access <= 0 AND m.client_id = 0 AND ( mm.menuid = 60 OR mm.menuid = 0 ) ORDER BY position, ordering
Modüller yüklenirken hata:MySQL server has gone away SQL=SELECT id, title, module, position, content, showtitle, control, params FROM jos_modules AS m LEFT JOIN jos_modules_menu AS mm ON mm.moduleid = m.id WHERE m.published = 1 AND m.access <= 0 AND m.client_id = 0 AND ( mm.menuid = 60 OR mm.menuid = 0 ) ORDER BY position, ordering
Modüller yüklenirken hata:MySQL server has gone away SQL=SELECT id, title, module, position, content, showtitle, control, params FROM jos_modules AS m LEFT JOIN jos_modules_menu AS mm ON mm.moduleid = m.id WHERE m.published = 1 AND m.access <= 0 AND m.client_id = 0 AND ( mm.menuid = 60 OR mm.menuid = 0 ) ORDER BY position, ordering
Modüller yüklenirken hata:MySQL server has gone away SQL=SELECT id, title, module, position, content, showtitle, control, params FROM jos_modules AS m LEFT JOIN jos_modules_menu AS mm ON mm.moduleid = m.id WHERE m.published = 1 AND m.access <= 0 AND m.client_id = 0 AND ( mm.menuid = 60 OR mm.menuid = 0 ) ORDER BY position, ordering
Modüller yüklenirken hata:MySQL server has gone away SQL=SELECT id, title, module, position, content, showtitle, control, params FROM jos_modules AS m LEFT JOIN jos_modules_menu AS mm ON mm.moduleid = m.id WHERE m.published = 1 AND m.access <= 0 AND m.client_id = 0 AND ( mm.menuid = 60 OR mm.menuid = 0 ) ORDER BY position, ordering
Modüller yüklenirken hata:MySQL server has gone away SQL=SELECT id, title, module, position, content, showtitle, control, params FROM jos_modules AS m LEFT JOIN jos_modules_menu AS mm ON mm.moduleid = m.id WHERE m.published = 1 AND m.access <= 0 AND m.client_id = 0 AND ( mm.menuid = 60 OR mm.menuid = 0 ) ORDER BY position, ordering
Modüller yüklenirken hata:MySQL server has gone away SQL=SELECT id, title, module, position, content, showtitle, control, params FROM jos_modules AS m LEFT JOIN jos_modules_menu AS mm ON mm.moduleid = m.id WHERE m.published = 1 AND m.access <= 0 AND m.client_id = 0 AND ( mm.menuid = 60 OR mm.menuid = 0 ) ORDER BY position, ordering
Modüller yüklenirken hata:MySQL server has gone away SQL=SELECT id, title, module, position, content, showtitle, control, params FROM jos_modules AS m LEFT JOIN jos_modules_menu AS mm ON mm.moduleid = m.id WHERE m.published = 1 AND m.access <= 0 AND m.client_id = 0 AND ( mm.menuid = 60 OR mm.menuid = 0 ) ORDER BY position, ordering
Modüller yüklenirken hata:MySQL server has gone away SQL=SELECT id, title, module, position, content, showtitle, control, params FROM jos_modules AS m LEFT JOIN jos_modules_menu AS mm ON mm.moduleid = m.id WHERE m.published = 1 AND m.access <= 0 AND m.client_id = 0 AND ( mm.menuid = 60 OR mm.menuid = 0 ) ORDER BY position, ordering
Modüller yüklenirken hata:MySQL server has gone away SQL=SELECT id, title, module, position, content, showtitle, control, params FROM jos_modules AS m LEFT JOIN jos_modules_menu AS mm ON mm.moduleid = m.id WHERE m.published = 1 AND m.access <= 0 AND m.client_id = 0 AND ( mm.menuid = 60 OR mm.menuid = 0 ) ORDER BY position, ordering

MISIRLI YAZICILARDAN PAULUS'UN MEKTUPLARINA

Evrensel edebiyata her döneminde mektup yazılmıştır. Firavun Amenofis III ve Amenofis IV'ün (İ.Ö.1408-1354) Filistin, Suriye ve Babil prensleriyle yaptıkları yazışmalar bulunmuş ve Teli el-Amarna Mektupları adı verilerek bir araya getirilmiştir. Büyük değer taşıyan ve Babil dilinde çivi yazısıyla yazılmış olan bu mektuplar, İ.Ö. IV. ve III. binyıllarda Doğu'nun siyasal koşulları üstüne bilgi edinmemizi sağlar.

Eski Yunan'da mektup, klasik edebiyatta olduğu gibi kamu yaşamında da ikincil bir rol oynadı. Eflatun'un, Sokrates'in, Demosthenes'in az sayıdaki mektuplarının, onların kaleminden çıkıp çıkmadığı da tartışılmaktadır. Roma'da, askeri seferler, sömürgeciliğin gelişmesi, büyük yolların taşra bölgeleriyle ilişki kurulmasını sağlaması sonucu, mektupla yazışma, büyük bir gelişme gösterdi. Cicero, Latin mektup yazarları arasında ayrı bir önem kazandı. Kâtibi Tullius Tiro tarafından ölümünden sonra toplanan mektupları Pompeius'a, Sezar'a ve çağının bellibaşlı kişilerine yazılmıştı. Küçük Plinius'un (I.yy.) mektupları, yayımlanmak üzere kendisi tarafından titizlikle seçilmişti. Plinius bu mektupları, dostlarına ve aralarında özellikle Tacitus'un bulunduğu çağdaşlarına yazmıştı. Manzum olarak yazılmış gerçek edebiyat metinleri olan Horatius'un Mektuplarının ve ilk Hıristiyan kiliselerine gönderilen Aziz Paulus'un mektuplarmı da kapsayan Yeni Ahit Mektupları'nın yanı sıra, Roma valisi Symmachus'un Mektupları (340-410) ve Clermont piskoposu Sidonius Apollinaris 'in Mektupları 'nı (431-487) da unutmamak gerekir. Bu sonuncular, V. yy. Avrupası konusunda değerli bilgileri kapsar. Yunanca yazan Nazianzos'lu Aziz Gregorios'un Mektupları (330'a doğru-390) ise, Efes ve Khalkedon Konsillerinin aldıkları kararların temelini oluşturmuştur.

ABELARD, DANTE, ERASMUS

Skolastik tanrıbilimci Pierre Abelard'ın (1079-1142) Heloise (1101-1164) ile latince yazışmalarının (Abelard ile Heloise'in Yazışmaları] evrensellik niteliği, yüzyılları aşmasını sağlamıştır. Bu mektupların güzelliği Ortaçağ üslubunun çekiciliğinden ve Kutsal Yazılar'dan yapılan sayısız alıntıdan kaynaklanır. Mabillon tarafından basılan Aziz Bernard'm Mektupları (1090-1153) ise, tanrıbilim ve felsefe tarihi, XII. yy. töreleri ve siyaseti konusunda yararlanılacak bir hazine gibidir.

Dante'nin Mektupları italyancanm hayranlık uyandırıcı bir kaynağıdır ve Divina Commedia 'nm (İlahi Komedya) temellerini gözümüzün önüne serer. Petrarca ve Aretino'nun mektupları ve Guillaunıe Bude'nin Yunan-Latin Mektupları ile Erasmus'un Latin Mektupları Reform tarihi bakımından çok değerlidir ve Rönesans konusunda apaçık bilgiler verir. Machiavelli'nin mektuplarıysa, gerçek bir Floransa ve Roma tarihi gibidir.

Bazı mektuplar, salonlardaki konuşmaların bir uzantısı gibidir ve gazetelerin işlevini yerine getirir. Gerçek belgeler ve tarihler olan bu yapıtlar, saray yaşamı ve entrikaları, tiyatro, moda, edebiyat akımları ve büyük hukuksal olaylar konusunda bilgi verir. 1725'te yayımlanan Madame de Sevigne'nin Mektupları, Louis XIV çağının canlı bir tarihi ve Fransız edebiyatının en büyük yapıtlarından biridir. Karamsarlıkla dolu Malherbe'in Mektupları, çağının felsefesinde oynadığı rolü gözler önüne seren Descartes'ın Mektupları, Bossuet'nin ve Fenelon'ım ahlaksal ve manevi konuları işleyen mektupları ile klasik yüzyılın öteki büyük kişilerinin (Pascal, Corneille, La Bruyere) yazdığı mektuplar, edebiyat üstünde kesin bir etki yapmıştır.

XVIII. yy'da Voltaire'in Mektupları, o zamana kadar yapılmış en hacimli yazışmadır. Altmış yıldan daha fazla bir süre, Avrupa'nın hemen her köşesine yazılmış olan bu 18 000 mektup, en önemli belgelerden biridir. Bu mektuplar yapmasaydı, XVIII. yy'ın Avrupa, özelliklede de Fransa tarihi belki de gerektiği gibi bilinmeyecekti. Aynı dönemde, Diderot, J.J. Rousseau, Montosquieu beğeninin evrimi, edebiyat ve sanat olayları konusunda, hükümdarları, soyluları, Avrupa'nm büyük uluslarının bakanlarını mektuplarıyla aydınlatıyorlardı. Sophie Volland'a Mektuplar (1759-1774), Diderot'un kisiliğini, Ansiklopedi'yi hazırlarken katlandığı fedakârlıkları ve harcadığı çabaları daha iyi öğrenmemizi sağlar. 1809'dayayımlanan Mademoiselle de Lespinasse'm Mektupları ise, kadınların yaşadığı aşk konusunda en canlı belgelerden birini oluşturur ve duyulan korkuları, umutsuz hıkları, acıları dile getirir. XIX. yy'da Geothe, Schiller, Keats. Balzac (Yabancı Kadına Mektuplar) gibi büyük ozanların ya yazarların yazışmalarındaki lirik hava, iç dökmeleri, günlük yaşam ayrıntılarını, çalışmaları, aşkları dile getirir. Nitekim Flaubert'in 1887-1893'te yayımlanan dört ciltlik Yazışmalar'ı, romanları kadar Önemlidir ve bunlarda, düşünce ile biçim arasındaki içten bağın ve sanatın nesnelliğinin gerekli olduğu açıklanır.

Stendhal'in Mektupları, yaşamının öyküsünü, Vie de Henri Brulard (Henri Brulard'ın Yaşamı) kadar açığa vurur ve çağının tarihi gibidir. Napolyon gibi devlet adamları, Baudelaire, Merimee, George Sand, Chateaubriand, Benjamin Constant, Victor Hugo gibi yazarlar, Delacroix, Van Gogh, Cezaime gibi ressamlar, VVagner, Schumann, Listz gibi müzikçiler, Renan ve Taine gibi felsefeciler dikkate değer ve çok ürün veren mektup yazarları olarak ortaya çıkmışlardır. En gözü-pek şiir serüvenlerinden birini izlememizi sağlayan Mallarme'nin Yazışmaları XIX. yy'ın sonuna damgasını basar ve XX. yy'ın uğraşlarını önceden bildirir.

XX. yy. başlarındaki ünlü yazışmalar arasında, ömür boyu mektuplaşan Gide ile Valery'ninkini, diplomat olduğu için Fransa dışında bulunan ve bundan ötürü bol bol mektup yazan Claudel'inkini Geçmiş Zamanın Peşinde yazarını iyice tanımak isteyen herkesin okuması gereken Proust'un yazışmalarını saymak gerekir. Romain Rolland, Hofmânnsthal, Hermann Hesse ve Tagore'la mektuplaşmıştı. Rilke, Genç Bir Ozana Mektuplar 'da, en yüce sanat görüşlerini açıklarken, Lou Andreas Salome'ye Mektuplar'da yakıcı bir tutkuyu dile getirir ve Merline'e Mektuplar'da da en iç burkucu aşk serüvenini canlandırır.Joyce, Hermann Broch, Robert Musil gibi ülkelerinden uzakta kalan yazarların bütün sırları, mektuplarındadır. Franz Kafka, Milena'ya Mektuplar' da hayallerini ve düşlerini anlatır. İngiltere'de, T.E. Lawrence'ın ve D.H. Lawrence'ın mektupları, A.B.D'de Fitzgerald'ın ve Ezra Pound'un mektupları yayımlanmıştır.

MEKTUP BİÇİMİNDE EDEBİYAT YAPITLARI

Mektup biçiminde yazılmış yapıtlarının sayısı çoktur ve çeşitli türleri kapsar: Yol gösterici, tartışmacı mektupları, felsefe ve edebiyat mektuplarını, bilgi veren, toplumsal ya da siyasal nitelik taşıyan mektupları ve mektup biçiminde yazılmış romanları bunlar arasında saymak gerekir. Seneca'nın, öğrencisi Lucilius'a yazdığı 124 mektup, stoa felsefesinin ahlak görüşünü yansıtır.

XVII. yy'da yazarlar, ideoloji ve edebiyat, tartışmalarına "açık mektup"-larla katıldılar. Böylece Pascal Taşra Mektupları, 1656 ve Fenelon Fransız Akademisi'nin Çalışmaları Üstüne Mektup, 1714 yazdı. İngiltere'de Locke 1869'da Hoşgörü Üstüne Mektup yayımladı ve Swift Kumaşçının Mektubu, 1724 ile çalkalanmalara yol açtı.

XVIII. yy'da Diderot Körler Üstüne Mektup 'ta 1749 geleneksel din ve ahlak kurallarına karşı çıktı. Montesquieu, İranMektupları'nda Fransız yaşamını ve toplumunu derinlemesine eleştirdi. XVIII. yy'ın sonunda mektup biçiminde birçok roman yazıldı: Tehlikeli Alakalar, Goethe Genç Wertherin Acıları Hölderling Senancour (Obermann).XX. yy'da, ikinci Dünya savaşı, Bernanos'un İngilizlere Mektup, 1942, Camus'un Bir Alman Dosta Mektuplar Saint-Exupery'nin Bir Rehineye Mektup, 1943 ile "açık mektup" geleneğini yeniden canlandırmalarına yol açtı.

TÜRK EDEBİYATINDA MEKTUP

Mektup türünün Türk edebiyatında uzun bir geçmişi vardır. Uygurlardan kalma yazılı belgeler arasında mektuplar da görülmüş ve bunlar özellikle dil tarihi araştırmalarına yardımcı olmak üzere yayımlanmıştır. Divan edebiyatı döneminde düzyazı biçimindeki yazıların toplandığı "münşeat" (süslü düzyazıyla yazılmış metinler) kitaplarının içinde resmi ve özel mektuplara da Taslanır. Gene bu dönemde yalnızca mektuplardan oluşan kitaplar da mektubat adıyla anılmıştır. Fuzuli’nin Evkaf’tan kendisine bağlanan dokuz akça maaşının bir türlü verilmemesi üzerine Nişancı Celalzade Mustafa Çelebi'ye yazdığı ve Şikâyetname adıyla anılan ünlü mektubu, XVI. yy'ın düzyazı geleneğinin özelliklerini yansıtır. XVI. ve XVII. yy'da Veysi ve Nergisi'nin "münşeat mecmuaları "nda yer alan mektupları süslü düzyazının örnekleri olarak değerlendirmektedir. Bu tür düzyazı örneklerinde süslü anlatım amaçlandığı için, anlatılmak istenenler ile anlaşılır bir dille yazma ikinci planda kalmıştır. Tokatlı Kani (1712-1791), Limni sürgünündeyken yazdığı mektuplarında ciddiyet ile mizahı kaynaştırmasını bilmiş, düzyazı ustası olarak ünlenmiştir. Tanzimat döneminde Şinasi ile başladığı ileri sürülen özel mektup geleneği, Namık Kemal'in mektuplarında canlı bir üsluba ve zengin bir içeriğe kavuşmuştur. Abdülhak Hamit'in mektupları (Mektuplar, 2 cilt, 1916) Tanzimat aydınlarının nitelikleri, yaşama biçimleri üstüne renkli bilgilerle doludur. Halit Ziya'nın mektupları da edebi mektup türünün başarılı örneklerindendir. Bu mektuplardan bir bölümünde, Halit Ziya, romanlarnın yazılışı üstüne ilgi çekici bilgiler verir .Ziya Gökalp de Limni ve Malta'da geçirdiği sürgün yaşamı sırasında karısına ve kızlarına yazdığı mektuplarında (Limni ve Malta Mektupları; hazırlayan: Fevziye Abdullah Tansel, 1965) sürgün yaşamının genel görünümü dışında çeşitli felsefi ve toplumsal konularda düşüncelerini de anlatmak fırsatı bulmuştur.

Cumhuriyetten sonra gelişen Türk edebiyatmda da, kimileri dergilerde yayımlanan, kimileri kitaplaşan mektuplar, Türk kültür ve sanat dünyasının, kişisel ilişkilerin, güncel sanat olaylarının, vb'nin zengin bir dökümünü verir. Cahit Sıtkı Tarancı, arkadaşı Ziya Osman Saba'ya yazdığı mektuplarında (Ziya 'ya Mektuplar, 1957) şiirle ilgili görüşlerini, çağdaşı ozanlarla ilgili yargılarını dile getirdi. Nâzmı Hikmet, Kemal Tahir'e (Kemal Tabir'e Mahpusane'den Mektuplar, 1968), karısı Piraye'ye (Nâzım ile Pireye, 1976), oğlu Memet'e (Oğlum, Canım Evladım, Memedim, 1968), Vâlâ Nurettin'e (Bursa'dan Vâ-Nû'lara Mektuplar, 1970) yazdığı mektuplarında, zaman zaman hapishanelerde geçen yaşamının izlenimlerini, sanat ve kültür üstüne düşünceleriyle birlikte anlattı. Ahmet Hamdi Tanpmar, sonradan kitaplaşan mektuplarında (Ahmet Hamdi Tanpmar'ın Mektupları; hazırlayan: Zeynep Kerman, 1974) yaşamı, mizacı ve yapıtları üstüne ilgi çekici bilgiler verdi; toplum, kültür ve sanat konularında yetkin bir Türk aydını olarak vardığı yargıları değinmeler biçiminde sundu. Halikarnas Balıkçısı'nın bir bölümü kitaplaşan mektupları, Anadolu mitolojisi üstüne bilimsellikten çok duyarlıklı yaklaşımıyla dikkati çekti; bu mektuplarda yazdığı ve yazacağı kitaplar hakkında açıklayıcı bilgiler de yer aldı (Mektuplarıyla Halikarnas Balıkçısı; hazırlayan: Azra Erhat, 1976). Yaşar Nabi de birçok ozan ve yazarın kendisine gönderdiği mektuplardan seçmeleri Dost Mektupları (1972) adıyla yayımladı.

Mektup türü, öbür edebiyat türlerini de yakından etkiledi, kimi Türk yazarları roman (Halide Edip Adıvar, Handan, 1912; Reşat Nuri Güntekin Bir Kadın Düşmanı, 1927), makale (Ali Canip Yöntem, Milli Edebiyat Meselesi ve Cenap Beyle Münakaşalarım, 1918), fıkra (Ahmet Rasim, Şehir Mektupları, 4 cilt, 1910-1911), deneme (Nurullah Ataç, Okuruma Mektuplar, 1958), gezi yazısı (Cenap Sahabettin, Hac Yolunda, 1909; Avrupa Mektupları, 1919), röportaj (Ahmet Şerif, Anadolu'da Tanin, 1909-1910), şiir (Bedri Rahmi Eyüboğlu, Yaradana Mektuplar,l 941) türlerindeki yapıtlarını mektup biçiminde yazmışlardır